L'Artemisia vulgaris ye una especie de planta de la familia de les asteracees del xéneru Artemisia. Dacuando llamada axenxu[1], artamisa, artemisia, artumisa o ortomisa.
Ye una planta perennifolia yerbácea de 1 a 2 m (raramente 2,5 m), con raigaños maderizos. Les fueyes de 5 a 20 cm de llargor, verde bien escures, pinnaes, con pelos blancos trupos tomentosos nel viesu. El tarmu erecto tien un tinte coloráu purpúreo. Flores pequeñes (5 mm de long.) son radialmente simétriques con munchos pétalos mariellos o coloráu escures. Tien numberosos y angostos capítulos (cabeces florales) abrir en panícules recímanosas. Floria de xunetu a setiembre nel hemisferiu boreal.
Ye nativa d'árees templaes d'Europa, Asia, norte d'África, ta en Norteamérica onde ye una maleza. Crez perbién en suelos nitrogenaos, cuantimás enmalezaos y non cultivaos.
L'artumisa tien tujona, que ye tóxica. Embarazaessobremanera, tienen d'evitar consumir artumisa. Anguaño usar pocu pola so tosicidá, pero ye recordada pol so usu culinariu, medicina yerbácea, y yerba pa fumar.
Fueyes y brotos, bien picaos enantes del floriamientu de xunetu, usar pa un axente saborizador amargu pa carne graso y pexe. N'Alemaña, usar pa pavos, especialmente pa los engordaos para Navidá.
Usar en Corea y nel Xapón pa tortas d'arroz festivu, dándo-yos un color verdosu.
Na Edá Media l'artumisa yera parte del amiestu de yerbes gruit, pa dar sabor a la cerveza enantes de la introducción del lúpulu.
Les propiedaes melecinales de l'artumisa fueron afayaes poles poblaciones de les zones templaes, onde crez bonalmente. Nel testu griegu de Dioscórides, l'artumisa cítase como remediu contra los viermes internos. Los indios de Nuevu Méxicu a Colombia utilicen especies asemeyaes pa curar bronquitis y resfriaos. Inda los chinos introducen güei na ñariz una fueya d'artumisa envuelta pa parar el epistaxis o hemorraxa nasal.
Nel vieyu folclore xermánicu muggiwurti significa "planta de les mosques", faciendo referencia al so usu dende tiempos remotos pa repeler inseutos.[2]
La planta tien aceites volátiles: (cineola o aceite d'artumisa, tujona), flavonoides, triterpenos, derivaos de la cumarina. Usar como antihelmíntico, anque ye más fuerte Artemisia absinthium.
Na medicina tradicional china pulverizáu, turráu, y recompuestu nuna forma llamada moxa, utilizada asímismo na téunica llamada moxibustión
Na Edá Media, l'artumisa usábase como yerba protector máxica. Tamién pa repeler inseutos, especialmente caparines, de xardinos. Y en dómines más remotes como remediu contra la fatiga y protexer a viaxantes contra malos espíritos y animales selvaxes. Los soldaos romanos poner dientro de les sos sandalies pa protexer los sos pies de la fatiga.
Enforma usu en bruxeríes, yera porque se dicía qu'inducía suaños lúcidos y viaxes astrales. Fumar, o consumir de la planta, o con una tintura, enantes de dormir, amontaría la intensidá del suañu, el nivel de control, y ayudar a recordalos al espertar. Más seguru, un matu d'artumisa seca debaxo de l'almada cumplía'l mesmu efeutu.
Esisten melecines colos qu'esta planta interactúa de manera negativa. Como nel casu del Almobran pal tratamientu de la migraña, y de delles melecines pal tratamientu del sida.
L'artumisa tien un golor arumoso. La xente probe usábalo, dacuando entemecida con otres yerbes, como sustitutu del tabacu. fumar entemecíu o substituyendo a la mariguana, porque xenera suaños evocativos n'estáu de conciencia.[3]
Artemisia vulgaris describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 2: 848. 1753.[4]
Hai dos teoríes na etimoloxía de Artemisia: según la primera, debe'l so nome a Artumisa, hermana ximielga d'Apolo y diosa griega de la caza y de les virtúes curatibles, especialmente de los embaranzos y los partos . según la segunda teoría, el xéneru foi dau n'honor a Artemisia II, hermana y muyer de Mausolo, rei de la Caria, 353-352 e.C., que reinó dempués de la muerte del soberanu. N'el so homenaxe alzóse'l Mausoléu de Halicarnaso, una de les siete maravíes del mundu. Yera esperta en botánica y en medicina.
vulgaris: epítetu llatín que significa "vulgar, común".[5]
L'Artemisia vulgaris ye una especie de planta de la familia de les asteracees del xéneru Artemisia. Dacuando llamada axenxu, artamisa, artemisia, artumisa o ortomisa.